Το Πλαίσιο

Τ.Π.Ε. και Εκπαίδευση

Σε ένα σύγχρονο σχολείο οι μαθητές αναμένεται να αποκτήσουν γνώσεις, δεξιότητες και στάσεις, που προάγουν την καινοτομία και τη δημιουργικότητα και ανταποκρίνονται στις απαιτήσεις της σύγχρονης κοινωνίας. Για να καταστεί αυτό εφικτό, ο μαθητής χρειάζεται να βρίσκεται στο επίκεντρο της εκπαιδευτικής διαδικασίας, με την ενεργό του συμμετοχή στις δραστηριότητες μάθησης και με εξατομίκευση της διδασκαλίας. Προς αυτή την κατεύθυνση ο ρόλος των Τεχνολογιών της Πληροφορίας και της Επικοινωνίας (Τ.Π.Ε.) είναι καθοριστικός. Οι Τ.Π.Ε. μπορούν να δώσουν στον εκπαιδευτικό τα απαραίτητα εφόδια, ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του σύγχρονου σχολείου.

Ο όρος «Τεχνολογίες Πληροφορίας και Επικοινωνίας» (Τ.Π.Ε.) χρησιμοποιείται, για να περιγράψει όλες τις ψηφιακές τεχνολογίες που βοηθούν στην άντληση πληροφοριών και την επικοινωνία. Ο όρος καλύπτει ένα ευρύ φάσμα, από υπολογιστές και εφαρμογές μέχρι διαδραστικούς πίνακες, κοινωνικά δίκτυα, καθώς επίσης και πηγές ψηφιακού περιεχομένου. Ο όρος συμπεριλαμβάνει, ακόμη, όλες τις μελλοντικές και αναδυόμενες τεχνολογίες.

Οι Τ.Π.Ε. μπορούν να ενταχθούν στην Εκπαίδευση, τόσο ως αντικείμενο μάθησης όσο και ως ένα αποτελεσματικό παιδαγωγικό και διδακτικό μέσο, σε όλα τα γνωστικά αντικείμενα του Αναλυτικού Προγράμματος, για την ενίσχυση και τη διευκόλυνση της μαθησιακής διαδικασίας. Παράλληλα, η χρήση και αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. μπορεί να προωθήσει και να στηρίξει την ανάπτυξη κομβικών δεξιοτήτων των μαθητών για τον 21ο αιώνα (π.χ. κριτική σκέψη, ψηφιακές δεξιότητες, αυτοαξιολόγηση). Για παράδειγμα, η χρήση και αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. μπορεί να βοηθήσει την ουσιαστική και από κοινού δημιουργική συμμετοχή εκπαιδευτικών και μαθητών στη μαθησιακή διαδικασία, την επίλυση προβλημάτων μάθησης και τη σύνδεσή τους με τον πραγματικό κόσμο.

Η δημιουργία κουλτούρας σε μια σχολική κοινότητα για τις Τ.Π.Ε. και τις καινοτόμες προσεγγίσεις μάθησης είναι σημαντικός παράγοντας για την ουσιαστική και αποτελεσματική αξιοποίησή τους. Τα χαρακτηριστικά μιας σχολικής κοινότητας, στην οποία οι Τ.Π.Ε. αποτελούν ενεργό χαρακτηριστικό, συμπεριλαμβάνουν τα ακόλουθα:

  • οι παιδαγωγικές ανάγκες του μαθητή παραμένουν στο επίκεντρο σε όλες τις εξελίξεις γύρω από την ηλεκτρονική μάθηση.
  • η τεχνολογία χρησιμοποιείται από όλους τους εκπαιδευτικούς με αυτοπεποίθηση.
  • ένα μεγάλο εύρος εξοπλισμού Τ.Π.Ε. είναι διαθέσιμο προς χρήση στη μεγάλη πλειοψηφία των χώρων του σχολείου.
  • υπάρχει πρόσβαση στο διαδίκτυο.
  • προωθείται η συνεργατική μάθηση.
  • η επιμόρφωση των εκπαιδευτικών για την παιδαγωγική αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. προωθείται με βάση συγκεκριμένο πλάνο.
  • υπάρχει μια ευρεία εκπαιδευτική αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στη διδακτική πράξη σε όλη τη σχολική μονάδα.
  • όπου είναι εφικτό, η αυτοκαθοδηγούμενη και εξατομικευμένη μάθηση υποστηρίζεται και ενισχύεται.
  • υπάρχει προθυμία χρήσης και παιδαγωγικής αξιοποίησης των Τ.Π.Ε. στη διδακτική πράξη.
  • οι μαθητές έχουν τη δυνατότητα να αποκτήσουν ψηφιακές δεξιότητες και να προσαρμόσουν τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών στην καθημερινή τους ζωή με ασφαλή και ηθικό τρόπο.

Τι είναι το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε.

Ουσιαστικό στοιχείο του Προγράμματος Καινοτόμα σχολεία και Εκπαιδευτικοί πυρήνες αποτελεί το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε. Το Σχέδιο δράσης περιγράφει μια σειρά από δράσεις που θα υλοποιήσει το σχολείο με στόχο την προώθηση και βελτίωση της ενσωμάτωσης των Τ.Π.Ε. στο σύνολο της σχολικής μονάδας. Κατά τη διάρκεια ανάπτυξης του Σχεδίου δράσης για τις Τ.Π.Ε., το σχολείο προσδιορίζει το όραμά του, καθορίζει τις προτεραιότητές του ανάλογα με την υφιστάμενη κατάσταση της σχολικής μονάδας και καταγράφει αναλυτικά συγκεκριμένους στόχους και δραστηριότητες, υπό το πρίσμα 5 τομέων (βλ. Διάγραμμα 1): Διοίκηση και ηγεσία, Επαγγελματική ανάπτυξη εκπαιδευτικών, Διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης, Κουλτούρα σχολείου, Υποδομές και εξοπλισμός. Οι πέντε αυτοί τομείς αναλύονται περαιτέρω στο Πλαίσιο αναφοράς για την αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. που αναπτύχθηκε για το Πρόγραμμα (βλ. Ενότητα «ΒΗΜΑ 1: Αποτύπωση υφιστάμενης κατάστασης και ιεράρχηση προτεραιοτήτων»).

διάγραμμα

Διάγραμμα 1: Τομείς στους οποίους αναφέρεται το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε

 

Το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε. είναι απαραίτητο να ανταποκρίνεται στον ευρύτερο στρατηγικό σχεδιασμό της κάθε σχολικής μονάδας, στη βάση των γενικών και υπό έμφαση στόχων του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού. Κατ’ επέκταση, το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε. πρέπει να αντικατοπτρίζει τη γενική φιλοσοφία του σχολείου και να συμβαδίζει με τους στόχους των Αναλυτικών Προγραμμάτων. Παράλληλα, κατά την προετοιμασία του Σχεδίου δράσης, χρειάζεται να λαμβάνεται υπόψη το επίπεδο του διαθέσιμου εξοπλισμού για τις Τ.Π.Ε., το επίπεδο επαγγελματικής κατάρτισης των εκπαιδευτικών σε θέματα Τ.Π.Ε., καθώς επίσης το επίπεδο αξιοποίησης και ενσωμάτωσης των Τ.Π.Ε. στη διδακτική πράξη. Η υλοποίηση ενός ολοκληρωμένου Σχεδίου δράσης για τις Τ.Π.Ε. προϋποθέτει, όπως και στην περίπτωση του συνολικού σχεδιασμού της σχολικής μονάδας, τη συμβολή όλων των εμπλεκόμενων μερών, όπως του προσωπικού του σχολείου, των μαθητών, των γονέων αλλά και της τοπικής κοινότητας.

Μερικά από τα βασικά χαρακτηριστικά που θα πρέπει να έχει το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε. είναι τα ακόλουθα:

  • αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι του ευρύτερου σχεδιασμού της σχολικής μονάδας.
  • περιλαμβάνει την ενεργό εμπλοκή και καθοδήγηση από τον Διευθυντή του σχολείου και τον Εκπαιδευτικό πυρήνα.
  • προϋποθέτει τη διαβούλευση (ή συνέργεια) με όλο το προσωπικό του σχολείου.
  • εστιάζει στους τρόπους με τους οποίους οι Τ.Π.Ε. μπορούν να συμβάλουν στην επίτευξη των στόχων του Αναλυτικού Προγράμματος και την αποτελεσματική διδασκαλία και μάθηση.
  • προσδιορίζει τους πόρους και τις δεξιότητες που απαιτούνται, ώστε να υποστηριχθεί η αποτελεσματική ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε.
  • περιγράφει έναν μηχανισμό αξιολόγησης, ώστε να διασφαλίζεται η συστηματική επανεξέτασή του.

Το Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε. αποτελείται από τέσσερα (4) κύρια μέρη: την προετοιμασία, τον σχεδιασμό, την ανάλυση και τη δήλωση:

  • Η προετοιμασία περιλαμβάνει το όραμα του σχολείου, την αποτύπωση της υφιστάμενης κατάστασης σε επίπεδο υλικοτεχνικού εξοπλισμού, επαγγελματικής κατάρτισης και ενσωμάτωσης των Τ.Π.Ε. στη σχολική μονάδα. Επίσης, αναφέρεται στους εμπλεκόμενους εκπαιδευτικούς.
  • Ο σχεδιασμός περιέχει μια συνοπτική καταγραφή των προτεραιοτήτων, των στόχων και των δράσεων που προγραμματίζονται, σε καθορισμένες χρονικές περιόδους, στη βάση των πέντε τομέων που αναφέρονται πιο πάνω.
  • Η ανάλυση περιλαμβάνει περισσότερες πληροφορίες για την υλοποίηση, παρακολούθηση και αξιολόγηση κάθε δράσης ξεχωριστά.
  • Η δήλωση δίνει μια συνοπτική εικόνα μέσα από τον διαθέσιμο προϋπολογισμό του σχολείου για τις Τ.Π.Ε., την καταγραφή πολιτικών που εφαρμόζονται στο σχολείο και τη συναντίληψη μέσα από τις υπογραφές του Διευθυντή του σχολείου και του Εκπαιδευτικού πυρήνα.

Γιατί να αναπτυχθεί ένα Σχέδιο δράσης για τις Τ.Π.Ε.;

Η ανάπτυξη ενός Σχεδίου δράσης για τις Τ.Π.Ε. παρέχει πολλά οφέλη στην προσπάθεια της σχολικής μονάδας να αξιοποιήσει αποτελεσματικά και να ενσωματώσει τις Τ.Π.Ε. στη διαδικασία μάθησης και διδασκαλίας. Συγκεκριμένα, η ανάπτυξη ενός Σχεδίου δράσης για τις Τ.Π.Ε. θα:

  • δώσει την ευκαιρία στη σχολική κοινότητα να αναπτύξει ένα κοινό όραμα για τις Τ.Π.Ε. εντός της σχολικής μονάδας.
  • προσθέσει μια σημαντική διάσταση στο ευρύτερο σχέδιο δράσης της σχολικής μονάδας.
  • τεκμηριώσει πώς οι Τ.Π.Ε. θα υποστηρίξουν τις διαδικασίες διδασκαλίας, μάθησης και αξιολόγησης της σχολικής μονάδας.
  • παρέχει μια εστιασμένη στρατηγική εφαρμογής των Τ.Π.Ε. στο σχολείο, έτσι ώστε να συνδράμει στη διασύνδεση του οράματος του σχολείου με τις αρχές μάθησης στον 21ο αιώνα.
  • βοηθήσει το σχολείο να εξεύρει νέους πόρους ή/και να αξιοποιήσει, στοχευμένα, ορισμένους (κονδύλια, δωρεές, κ.ά.).

Σχολική ηγεσία στο πλαίσιο του σχεδιασμού για τις Τ.Π.Ε.

Η σχολική ηγεσία κρίνεται ως απολύτως απαραίτητη στην προσπάθεια ενσωμάτωσης και αξιοποίησης των Τ.Π.Ε. στην εκπαιδευτική διαδικασία. Η συμβολή και στάση τόσο του Διευθυντή του σχολείου όσο και της υπόλοιπης διευθυντικής ομάδας αποτελούν καθοριστικούς παράγοντες για την επιτυχία του Προγράμματος.

Η ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε. στη μάθηση και τη διδασκαλία απαιτεί όπως η συνολική προσοχή του σχολείου να εστιάζει ξεκάθαρα στη μάθηση, στη διδασκαλία και στη βελτίωση της ίδιας της σχολικής μονάδας ως οργανισμού. Αυτή η διεργασία αφορά όλο το εύρος της σχολικής μονάδας και χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη:

  • την εκπαιδευτική φιλοσοφία του σχολείου σε σχέση με τις Τ.Π.Ε. (ιδεολογική παράμετρος)
  • τη διαδικασία διδασκαλίας και μάθησης (παιδαγωγική παράμετρος)
  • το προσωπικό, τις υποδομές και τον εξοπλισμό του σχολείου (φυσική παράμετρος)
  • τους διαθέσιμους πόρους / χρηματοδότηση και διαθέσιμο χρόνο (θέματα πρακτικής φύσης).

Η αποτελεσματική αξιοποίηση και ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε. σε όλο το εύρος του σχολικού οικοσυστήματος, είναι πιο πιθανό να επιτευχθεί σε ένα υποστηρικτικό σχολικό περιβάλλον, όπου ο Διευθυντής του σχολείου διαδραματίζει βασικό ρόλο στο να διευκολύνει και να ενθαρρύνει τη διαδικασία του σχεδιασμού για τις Τ.Π.Ε. Ο Διευθυντής δεν χρειάζεται να είναι ο ίδιος ειδικός στις Τ.Π.Ε. Χρειάζεται όμως να συμβάλλει δημιουργικά στην καλλιέργεια συλλογικής κουλτούρας και οράματος για τις Τ.Π.Ε. Όπως αναφέρεται και στην Έκθεση της Υπουργικής Ομάδας Στρατηγικής της Ιρλανδίας: «Ισχυρή ηγεσία και όραμα είναι καθοριστικοί παράγοντες για την ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε. στα σχολεία. Κάθε σχολείο, υπό την ηγεσία του Διευθυντή και υποστηριζόμενο από τον συντονιστή εκπαιδευτικό για τις Τ.Π.Ε., πρέπει να προσπαθεί προς έναν αποτελεσματικό συντονισμό για τις Τ.Π.Ε. σε όλο το εύρος του σχολείου και αυτό θα πρέπει να αποκρυσταλλώνεται σε συγκεκριμένες μαθησιακές εμπειρίες για τους ίδιους τους μαθητές».

Τον ρόλο του Διευθυντή καλείται να στηρίξει και να ενισχύσει η υπόλοιπη διευθυντική ομάδα του σχολείου, εμπλέκοντας όσο το δυνατόν όλη τη σχολική κοινότητα. Επιπρόσθετα, η αξιοποίηση εκπαιδευτικών με γνώσεις και εμπειρία στη χρήση των Τ.Π.Ε. καλείται να ενισχύσει την όλη προσπάθεια.

Εκπαιδευτικοί πυρήνες για την ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε. στη σχολική μονάδα

Ο ρόλος των εκπαιδευτικών για την αποτελεσματική ενσωμάτωση των Τ.Π.Ε. στην εκπαιδευτική διαδικασία είναι ιδιαίτερα σημαντικός και καταλυτικός, καθώς, στην ουσία, είναι αυτοί που καλούνται να την οργανώσουν και να την υποστηρίξουν. Ο εκπαιδευτικός είναι εκείνος που, συνδυάζοντας την παιδαγωγική γνώση και τη γνώση περιεχομένου, καλείται να εκμεταλλευτεί επωφελώς τις Τ.Π.Ε. και να προβεί στους κατάλληλους διδακτικούς μετασχηματισμούς, προκειμένου να δημιουργήσει κίνητρα που διευκολύνουν τη μαθησιακή διαδικασία, ενισχύοντας ταυτόχρονα τη γνωστική ανάπτυξη των μαθητών.

Παράλληλα, η επαγγελματική ανάπτυξη των εκπαιδευτικών, αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη βελτίωση της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας της Εκπαίδευσης και απαραίτητη προϋπόθεση για την προώθηση αλλαγής στη διδακτική διαδικασία. Διάφορες έρευνες δείχνουν ότι τα προγράμματα υποστήριξης μεταξύ συναδέλφων (peer to peer) είναι περισσότερο αποτελεσματικά από την επαγγελματική ανάπτυξη εκτός της σχολικής πράξης. Η μάθηση από ομότιμους, είναι μια μορφή επιμόρφωσης, όπου εκπαιδευτικοί με μεγαλύτερη εμπειρία δίνουν βοήθεια σε άλλους εκπαιδευτικούς με στόχο τη βελτίωση δεξιοτήτων και διαδικασιών. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι η συνεργασία και η ανταλλαγή γνώσεων, πρακτικών και υλικού, μεταξύ εκπαιδευτικών που αντιμετωπίζουν τις ίδιες προκλήσεις, μέσα από συζητήσεις, συνεδριάσεις ή παρατηρήσεις. Βασική προϋπόθεση για την επιτυχία της είναι η καλλιέργεια αμοιβαίου σεβασμού και εμπιστοσύνης μεταξύ των εκπαιδευτικών, ώστε να ελαχιστοποιείται η αίσθηση ότι το ένα πρόσωπο επιβάλλεται στο άλλο, και ο κάθε εκπαιδευτικός να μπορεί να εκφράζει ελεύθερα τις απόψεις, τις εμπειρίες και τις εισηγήσεις του.

Υπό αυτή την οπτική γωνία, σχεδιάστηκε το έργο των Εκπαιδευτικών πυρήνων. Ο ρόλος των εκπαιδευτικών που θα συμμετέχουν στο Πρόγραμμα ως Εκπαιδευτικοί πυρήνες τοποθετείται σε δύο επίπεδα: επίπεδο Σχεδίου δράσης και επίπεδο επιμόρφωσης.

Από τη μια, οι Εκπαιδευτικοί πυρήνες καλούνται να συμβάλουν ουσιαστικά σε όλα τα βήματα καταρτισμού και υλοποίησης του Σχεδίου δράσης, όπως αυτά καθορίζονται αναλυτικά στις επόμενες ενότητες. Για παράδειγμα, οι Εκπαιδευτικοί πυρήνες είναι υπεύθυνοι:

  • για τη διαμόρφωση του οράματος του σχολείου,
  • για την καταγραφή του Σχεδίου δράσης για τις Τ.Π.Ε.,
  • για τον καθορισμό κριτηρίων επιτυχίας και διαδικασιών παρακολούθησης,
  • και, βεβαίως, για τον συντονισμό και υποστήριξη των προσπαθειών υλοποίησης των δράσεων.

Στην προσπάθεια αυτή, έχουν τη στήριξη και τη συμβολή της διευθυντικής ομάδας του σχολείου και εκπροσώπων των μελών του προσωπικού του σχολείου μέσα από τη Συντονιστική ομάδα για τις Τ.Π.Ε. Επιπρόσθετα, έχουν την υποστήριξη Λειτουργών του Τομέα Εκπαιδευτικής Τεχνολογίας του Παιδαγωγικού Ινστιτούτου.

Παράλληλα, οι Εκπαιδευτικοί πυρήνες καλούνται να λειτουργήσουν ως πολλαπλασιαστές εντός της σχολικής τους μονάδας για την προώθηση της συνεχούς επαγγελματικής ανάπτυξης και υποστήριξης των άλλων εκπαιδευτικών, μέσα από επιμορφωτικές δράσεις στα σχολεία τους. Για τον σκοπό αυτόν, είναι σημαντική η δημιουργία κατάλληλων προϋποθέσεων για την καλλιέργεια κουλτούρας για την αποτελεσματική αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. στη διδασκαλία και μάθηση εντός της σχολικής μονάδας.

Για να μπορέσουν να υλοποιήσουν τα πιο πάνω με επιτυχία, οι Εκπαιδευτικοί πυρήνες θα έχουν την ευκαιρία να εμπλέκονται σε δράσεις συνεχούς επαγγελματικής ανάπτυξης και στήριξης σε θέματα αξιοποίησης των Τ.Π.Ε. στη μαθησιακή διαδικασία, που θα προσφέρονται μέσα από το Πρόγραμμα.

Συντονιστική ομάδα για τις Τ.Π.Ε. στη σχολική μονάδα

Η αξιοποίηση των Τ.Π.Ε. προς όφελος της σχολικής μονάδας και των στόχων της απαιτεί τη συμβολή όλων των εμπλεκόμενων ομάδων, ούτως ώστε ο σχεδιασμός, η υλοποίηση δράσεων και το αποτέλεσμα να προέρχεται από την προσπάθεια όλων και να είναι κτήμα όλων. Παράλληλα, είναι σημαντικό να υπάρχει μια συνεχής διαδικασία ανάπτυξης της σχολικής μονάδας μέσα από τη δυναμική της κοινότητας της σχολικής μονάδας ως μιας κοινότητας μάθησης. Η ατομική εξέλιξη καλείται να συμβάλει στη συλλογική εξέλιξη της σχολικής κοινότητας μέσα από διαδικασίες μάθησης που περιλαμβάνουν διάγνωση, σχεδιασμό, διερεύνηση νέας γνώσης και δεξιοτήτων, εφαρμογή, αξιολόγηση, επανασχεδιασμό. Η δημιουργία κουλτούρας στη σχολική μονάδα θα μπορεί να δώσει τα απαραίτητα εφόδια σε όλους τους εμπλεκομένους για την ουσιαστική συμβολή τους στην εισαγωγή της καινοτομίας που η σχολική μονάδα θέλει να εισαγάγει.

Η δημιουργία Συντονιστικής ομάδας για τις Τ.Π.Ε. προσδοκεί να λειτουργήσει ως το εργαλείο που θα ενισχύσει τη σχολική μονάδα ως συλλογικό όργανο και θα εμπλέξει όλους στην εισαγωγή της καινοτομίας που αφορά στην αξιοποίηση των ψηφιακών τεχνολογιών για αποτελεσματική διδασκαλία και μάθηση.

Παρακολούθηση του Προγράμματος

Οι συμμετέχοντες στο Πρόγραμμα, τόσο οι υποστηρικτές (από το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο) όσο και αυτοί που το εφαρμόζουν (από τις σχολικές μονάδες), θα εμπλακούν στην παρακολούθηση του Προγράμματος, με στόχο τη συνεχή ανατροφοδότηση για τη βελτίωσή του. Η παρακολούθηση θα περιλαμβάνει τη συλλογή στοιχείων μέσα από αναστοχαστικά ημερολόγια, παρατηρήσεις, ερωτηματολόγια, συνεντεύξεις και ομάδες συζήτησης. Την παρακολούθηση του Προγράμματος αναλαμβάνει το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο.

ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΤΕ ΜΑΣ
  • FaceBook
  • Twitter
  • YouTube
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ
 
Υπουργείο Παιδείας
Παιδαγωγικό Ινστιτούτο